គំនិតនៃផែនការមេរៀន – ផ្នែក១  単元計画という考え方 その1

During Zoom Workshop with Japanese Teacher, PTTC trainers are actively learning together. Thank you!

            ខ្ញុំមានសៀវភៅសិក្សាមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ ថ្នាក់ទី៦ នៅនឹងមុខខ្ញុំ។ ដោយពិនិត្យមើលក្នុង “មាតិកា” សៀវភៅ​នេះ មានមេរៀនទាំងអស់ចំនួន ១០មេរៀន។

            ចំណងជើងមេរៀនទី១ គឺ “អ្នកមានគុណ”។ មេរៀនទី១នេះ មានដល់ទៅ១៦ទំព័រ។ តើគ្រូត្រូវរៀបចំបង្រៀនមេរៀនទី១ សម្រាប់ថ្នាក់រៀនមួយពេល ដែលមានរយៈពេល ៤០នាទី ចំនួនប៉ុន្មានដង?

            ខ្ញុំគិតថាគ្រូចំណាយពេលពីរបីសប្ដាហ៍ដើម្បីបង្រៀនឲ្យចប់មេរៀនទី១នេះ។ មានន័យថា គ្រូត្រូវតែរៀបចំពីរបីកិច្ចតែងការបង្រៀនហើយ មែនទេ?

            ជាធម្មតា យើងហៅ Lesson Plan (កិច្ចតែងការបង្រៀន) គឺសម្រាប់បង្រៀនមេរៀនមួយពេល រយៈពេល ៤០នាទី។ ដូចនេះ សម្រាប់ថ្នាក់រៀនទី៦ មេរៀនភាសាខ្មែរ គួរតែមានកិច្ចតែងការបង្រៀនចំនួនពីរបីកិច្ចតែងការសម្រាប់ថ្នាក់រៀនហើយ។ នៅក្នុងករណីនេះ តើមានផែនការមេរៀនផ្សេងទៀតដែលខុសពីកិច្ចតែងការបង្រៀន(Lesson Plan)ដែរឬទេ? មេរៀននីមួយៗនៅក្នុងសៀវភៅសិក្សាភាសាខ្មែរគួរតែមានវត្ថុបំណងរបស់វា។ ផែនការមេរៀននឹងដើរតួជារបស់ម្យ៉ាងសម្រាប់បង្ហាញទំនាក់ទំនងរវាងវត្ថុបំណងទាំងនោះ និងថ្នាក់រៀននីមួយៗ។ ហើយថ្នាក់រៀននីមួយៗមានកិច្ចតែងការរបស់ខ្លួន, មិនអញ្ចឹងឬ? បើសិនជាយើងមានផែនការមេរៀន មានន័យថាយើងមានបណ្ដុំកិច្ចតែងការមេរៀននីមួយៗដែលនៅពីក្រោមផែនការមេរៀននោះ។

​         ប្រសិនបើអ្នកពិនិត្យមើលមាតិកាក្នុងសៀវភៅសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្ត និងសិក្សាសង្គម មានការបែងចែកជាជំពូក (Chapter) និងមេរៀន (lesson)នៅខាងក្នុងជំពូកនោះ។ នៅក្នុងសៀវភៅសិក្សាភាសាខ្មែរ វាហាក់ដូចជា តួនាទីរបស់ “មេរៀន” មានលក្ខណៈដូចគ្នាទៅនឹងតួនាទីរបស់ “ជំពូក” ឬ “មេរៀន” នៅក្នុងវិទ្យាសាស្រ្ត។ ហើយមេរៀននៅក្នុងជំពូកក្នុងសៀវភៅសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្ត ក៏គ្របដណ្ដប់បញ្ហាមួយចំនួន។ ហេតុដូចនេះហើយ ខ្ញុំគិតថា អ្នកអាចរៀបចំថ្នាក់រៀនចំនួនពីរបី សម្រាប់មេរៀនមួយ ។ តើខ្ញុំនិយាយត្រូវទេ?   

    ពេលនេះ នៅក្នុងគម្រោង KICC យើងចង់គិតទៅលើទំនាក់ទំនងរវាងមេរៀន និងថ្នាក់រៀន។

            កិច្ចតែងការបង្រៀននីមួយៗមានវត្ថុបំណងរបស់ខ្លួនសម្រាប់ថ្នាក់រៀន។

ថ្នាក់រៀនគឺផ្នែកនៃមេរៀន។ រាល់កិច្ចតែងការនីមួយៗ តែងតែធ្វើឲ្យសម្រេចបានគោលបំណងដែលធំជាង ដូចជាវត្ថុបំណងមេរៀន ។ វាមិនមែនជារឿងត្រូវភ្ញាក់ផ្អើលទេ សម្រាប់គំនិតដែលកើតមានបែបនេះ។

            បើសិនបើអ្នកពិនិត្យមើលទៅលើកម្មវិធីសិក្សា និងសៀវភៅសិក្សា អ្នកនឹងមើលឃើញថា មានមេរៀន។ នៅក្នុងមួយមេរៀន ត្រូវការបង្រៀនពីរបីម៉ោងដើម្បីបញ្ចប់មេរៀនមួយ។ ហើយសិស្សតម្រូវឲ្យរៀនគ្រប់មេរៀនទាំងអស់នៅក្នុងមួយឆ្នាំ ដើម្បីបញ្ចប់ឆ្នាំសិក្សាមួយកម្រិតថ្នាក់។

            “ក្របខណ្ឌគំនិត (Conceptual framework)” ដែលយើងកំពុងរៀននៅក្នុងគម្រោង KICC ដំបូងគឺមានបំណងពិនិត្យមើលលើមេរៀន។ អាចនិយាយបានថា ដើម្បីសរសេរកិច្ចតែងការបង្រៀន (Lesson Plan)សម្រាប់ថ្នាក់រៀននីមួយៗនៅក្នុងមួយមេរៀនបាន គ្រូត្រូវតែស្វែងយល់ពីលំហូរនៃមេរៀនទាំងមូល និងលំហូរនៃគំនិត បម្រែបម្រួល និងការរកឃើញរបស់សិស្សនៅក្នុងមេរៀននោះ។ ថ្នាក់រៀនមួយម៉ោងគឺជាការបន្តពីថ្នាក់រៀនម៉ោងមុន និងនាំទៅកាន់ថ្នាក់រៀនបន្ទាប់។ អាចនិយាយបានទៀតថា កិច្ចតែងការនីមួយៗត្រូវតែទាក់ទងគ្នា និងសម្រេចវត្ថុបំណងរបស់មេរៀន។

            ពេលដែលសរសេរបែបនេះ គឺវាជាក់ស្ដែងតែម្ដង។ គ្មានចំនុចណាមួយដែលថាពិបាកនោះទេ។

            តើគំនិតនៃផែនការមេរៀន ត្រូវបានយកមកគិតពិចារណានៅក្នុងការអប់រំក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (រួមទាំងសាលា PTTC/RTTC)នាពេលសព្វថ្ងៃនេះ បានកម្រិតណាដែរ? ដោយយោងទៅតាមលោកគ្រូអ្នកគ្រូមួយចំនួន គំនិតនៃផែនការមេរៀន (Concept of Lesson Plan)មិនសូវជាមានការពេញនិយមនោះទេ។

            ប្រសិនបើបែបនេះមែន តើវាពិតជាមានការលំបាកក្នុងការដាក់បញ្ចូលគំនិតនៃផែនការមេរៀននាពេលអនាគតដែរឬទេ? តើផែនការមេរៀនមិនសមស្របសម្រាប់ការអប់រំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែរឬទេ? នេះគឺជាសំណួរដែលខាងគម្រោង KICC បានលើកឡើងនាពេលថ្មីៗនេះ។

            ខ្ញុំគិតថាវាមានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីបង្កើតថ្នាក់រៀនដ៏ល្អ (មិនមែនសម្រាប់តែការសិក្សាតាមបែបរិះរក (IBL)ប៉ុណ្ណោះនោះទេ) គឺត្រូវគិតថាមិនមែនសម្រាប់តែកិច្ចតែងការបង្រៀនតែថ្នាក់រៀនមួយម៉ោងនោះទេ តែគឺសម្រាប់ផែនការមេរៀនទាំងអស់។ តើអ្នកយល់យ៉ាងម៉េចដែរសម្រាប់គំនិតដែលធ្វើផែនការមេរៀនមុនធ្វើកិច្ចតែងការបង្រៀន?   (នៅមានត)

សម្គាល់៖ សរុបសេចក្ដីមក ចំណុចខុសគ្នាសំខាន់រវាងផែនការមេរៀន និងកិច្ចតែងការបង្រៀនគឺទំហំវិសាលភាពរបស់វា។  ផែនការមេរៀនផ្ដល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅរបស់ប្រធានបទធំមួយ ចំណែកឯកិច្ចតែងការបង្រៀនគឺផ្ដោតសំខាន់ទៅលើមេរៀនមួយ ឬសកម្មភាពតែមួយ។ ជាទូទៅ ផែនការមេរៀនត្រូវបានបង្កើតមុនកិច្ចតែងការបង្រៀន។ ផែនការមេរៀនបង្ហាញពីរបៀបនៃមេរៀននីមួយៗថាតើវាទាក់ទង និងភ្ជាប់គ្នានៅក្នុងមេរៀនយ៉ាងម៉េចខ្លះ។

During Zoom Workshop with Japanese Teacher, PTTC trainers are actively learning together. Thank you!

単元計画という考え方 その1

 今、私の目の前には6年生のクメール語の教科書があります。 「目次」を見ると、この本には合計 10 個の単元(មេរៀន)が含まれています。

  最初の単元のタイトルは「Grateful Person(村山注 「徳のある人」、とでも訳せましょうか?)」です。 この最初の単元は 16 ページまで続きます。 最初の単元を教えるために教師は40 分の授業(ថ្នាក់រៀន)を何回分準備をする必要がありますか?

 先生はこの最初の単元を終えるのに数週間かかるはずです。 ということは、教師はいくつかの授業案(កិច្ចតែងការបង្រៀន)を用意しなければならないということですよね?

 通常、レッスンプラン/授業案は 40 分間の授業用です。 したがって、6 年生のクメール語の単元では、いくつかの授業のために、いくつかの授業計画が必要です。 この場合、授業計画と異なる単元計画はありますか? クメール語教科書の各単元には目的があるはずです。 単元指導計画はその目標と各授業との関係を示すものとなる。 そして、各授業には独自の課題がありますよね? 単元計画がある場合、その単元計画の下に一連の授業案があることを意味します。

 理科や社会の教科書の内容を見ると、章(ជំពូក)があり、その章の中に単元(មេរៀន)があります。 クメール語の教科書における「単元」の役割は、科学における「章」や「単元」の役割と似ているようです。 また、科学教科書の各章の中の単元でも、多くの課題が取り上げられています。 そのため、1つの単元に複数の授業を実施することになるのだろうと思います。 私の理解で正しいですか?

 さて、KICCプロジェクトでは、単元と授業の関係について考えていきたいと思います。

 各授業案には、その授業のための目的があります。 そして、その授業は単元の一部です。 各単元は常に、単元目的といったより大きな目標を達成することを目指します。 そのように考えるのは、理解しにくいことではけしてありません。

 カリキュラムや教科書を見てみると、単元があることがわかります。 各単元を完了するためには、複数の授業をすることになります。 また、生徒は 1 学年レベルを完了するには、1 年間ですべての単元を完了する必要があります。

 KICCプロジェクトで学ぶ「枠構想」は、まず単元の内容を検討することを目的としています。 単元の中での各授業の授業計画を作成するには、教師が単元全体の流れと、その単元における生徒の発想や変化、発見の流れを理解する必要があります。そして、単元の中で、一コマの授業は前の授業の続きであり、次の授業につながります。 各授業は関連しており、それが合わさって単元の目的を達成する必要があると言えます。

 こうやって書くと一目瞭然です。 難しくとらえることはなにもありません。

 現在、カンボジアの教育(PTTC / RTTC 学校を含む)では単元計画のアイデアはどの程度考慮されていますか? 一部の先生方によると、単元計画の概念はあまり普及していません。

 もしそうなら、今後、単元計画のアイデアを取り入れるのは本当に難しいでしょうか? 単元計画はカンボジアの教育には不適切ですか? これは、KICC プロジェクトが直面している課題なのです。

 探究型の学び(IBL)に限らず、良い授業を作るには、1時間の授業計画だけでなく、単元計画を考えることが効果的だと思います。 授業計画を立てる前に単元計画を考えることについて、あなたはどう思いますか?    (つづく)

注: かいつまんで書くと、単元計画と授業計画の主な違いはその範囲です。 単元計画では主要なトピックの概要が示されますけれど、授業計画では 1 つの授業またはアクティビティに焦点が当てられます。 通常、単元計画は授業計画の前に作成されます。 単元計画には、各授業が単元内でどのように関連し、接続されているかが示されます。

日本語読者向け注: この項を書くにあたり、これまで「レッスン」「授業」「単元」「チャプター」「授業案」「単元案」といった言葉を、どれだけいい加減に使ってきたかを痛感させられています。さらに、こちらが日本語で言った上記の言葉が、そのときそのときでどのクメール語に選択されていたのか。それを思うと、多くの誤解を生んできたことを反省するばかりです。

 たとえば、レッスンといえば通常クメール語ではមេរៀន(メーリエン)ですけれど、この文章のクメール語ではមេរៀន(メーリエン)は単元の意味です。レッスン=授業(ថ្នាក់រៀនタナッリエン)としてしまうと、混乱が生じます。さらに、授業案はកិច្ចតែងការបង្រៀនカェッタィンカーボンリエンという言葉が使われます。(ちなみにថ្នាក់រៀនタナッリエンという単語には、授業という意味の他に教室という意味もある。これは文脈で使い分けられる反面、やはり気をつけて使うべきことばです。上記のクメール語でも、その日本語訳として「いくつかの授業」と訳しているカ所で、原文のクメール語では「いくつかの教室」と読まれないようにあえてថ្នាក់រៀនタナッリエンを使わず、他の表現を使っている場所もあります。やればやるほど、翻訳は奥が深いのでした。)

 とにかく。私たちはプロジェクトの中で、レッスンプランを授業案の意味で発話したりもしていたのです。けれども、レッスンを単元と捉えれば、レッスンプランは単元計画です。それは授業案とは違うものとなる。
 これらの重要なKeyWordをこれまで無神経に使ってきたのです。なんともはや・・トホホです。日本側専門家の皆さま、あらためて丁寧に言葉を使い、必要ならば通訳氏と確認しながら説明をしていくように心がけましょう。

コメントを残す

メールアドレスが公開されることはありません。 が付いている欄は必須項目です