តើលោកគ្រូអ្នកគ្រូមាននៅចាំបានទេថា កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី២២ ខែសីហា មានការរៀបចំសិក្ខាសាលាស្ដីអំពី “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” (ដែលដឹកនាំដោយលោកគ្រូ Nishi)នៅសាលាគរុកោសល្យកំពង់ធំ ដែរឬទេ?
“ការសា្ដប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” គឺបកមកពីឃ្លាភាសាអង់គ្លេសថា “Active Listening”។ បើបកឃ្លា “Active Listening” ឲ្យចំតែម្ដង គឺមានន័យថា “ការស្ដាប់យ៉ាងសកម្ម”។ ប៉ុន្តែបើយើងប្រើពាក្យ “ការស្ដាប់យ៉ាងសកម្ម” ប្រហែលជាពិបាកយល់បន្តិច។ ពេលដែលខ្ញុំបានពិភាក្សាជាមួយលោកគ្រូ Nishi និងអ្នកបកប្រែ លោកសាវង់ យើងក៏បានសម្រេចថាគួរប្រើពាក្យ “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” វិញ។
ឃ្លាអង់គ្លេស “Active Listening” បកទៅជាភាសាជប៉ុនវិញ មានន័យថា 「Kei-Cho（傾聴）」។ ពាក្យថា「Kei-（傾）」 មានន័យថា “ផ្ដោតដល់បេះដូង”។ ចំណែកពាក្យថា 「Cho（聴）」មានន័យថា “ស្ដាប់”។ ដូចនេះពាក្យថា “Kei-Cho” មានន័យថា “ស្ដាប់ឲ្យយល់ដល់បេះដូង”។
“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” មានន័យថា “ស្ដាប់ឲ្យយល់ដល់បេះដូង”។ ដូចនេះសូមចងចាំពាក្យនេះទុក។
ទារកដែលទើបនឹងកើត បានចាប់ផ្ដើមចងចាំពាក្យបន្តិចម្ដងៗពីឪពុកម្ដាយដែលនិយាយទៅកាន់គាត់។ មុនចេះនិយាយ គាត់ចងចាំពាក្យជាច្រើន និយាយរួមវាដូចគ្នានឹងដំណាក់កាលដែលរៀនព្យញ្ជនៈ និងវេយ្យាករណ៍ដែរ។ មានន័យថា យើងបានរៀនពីរបៀបនិយាយ អាន និងសរសេរតាំងពីដំបូងមក។
ចុះចំណែក របៀបស្ដាប់វិញ យ៉ាងម៉េចដែរ? ខ្ញុំគិតថា ប្រហែលជាមិនសូវមានអ្នកដែលមានបទពិសោធន៍រៀនពីរបៀបស្ដាប់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវឡើយ។ សូម្បីតែនៅសាលាក៏ដោយ ក៏សិស្សគ្រាន់តែមានបទពិសោធន៍រៀនពី “របៀបស្ដាប់អ្នកដទៃ” តាមរយៈបទពិសោធន៍នៃការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា ហើយសាលាពុំបានផ្ដល់ឳកាសបង្រៀននៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាឡើយ។
ហេតុដូចនេះហើយ បានជាយើងមិនដឹងពី “របៀបស្ដាប់”។ មនុស្សភាគច្រើនបានគិតថា ប្រសិនបើមនុស្សគ្មានពិការភាពទេ ជាលក្ខណៈធម្មជាតិ គេនឹងចេះ“ស្ដាប់” ដោយឯកឯង។
ប៉ុន្តែជាក់ស្ដែង មានអ្នកដែលពូកែស្ដាប់ និងអ្នកដែលខ្សោយការស្ដាប់។ នៅពេលដែលអ្នកស្ដាប់គាត់ពូកែ នោះធ្វើឲ្យអ្នកដែលនិយាយអាចនិយាយបានល្អ ប៉ុន្តែបើអ្នកស្ដាប់គាត់មិនពូកែទេ នោះធ្វើឲ្យដែលនិយាយ ក៏និយាយមិនបានល្អដូចគ្នា។
តើមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងម៉េចខ្លះរវាងអ្នកពូកែស្ដាប់ និងអ្នកខ្សោយការស្ដាប់?
មុននឹងគិតដល់ពាក្យបច្ចេកទេស សំខាន់សូមគិតអំពីអត្ថន័យនៃពាក្យ “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” ឬ “Active Listening” ឬពាក្យ “ស្ដាប់ឲ្យយល់ដល់បេះដូង（Kei-cho)” ជាមុនសិន។
ឧទាហរណ៍ សូមស្រមៃអំពីពាក្យឬឃ្លាដែលមានន័យស្រដៀងនឹងពាក្យខាងក្រោម។
ស្ដាប់មែនទែន (មិនមែនស្ដាប់លេងៗ) (Listen seriously)
ប្រមូលអារម្មណ៍ស្ដាប់ (Listen with concentration)
ខំប្រឹងស្ដាប់ (Listen hard)
តើពាក្យទាំងនេះ មានបានលេចចេញនៅក្នុងខួរក្បាលអ្នកដែរឬទេ?
ជាមួយគ្នានេះផងដែរ សូមគិតអំពីរបៀបដែលអ្នកនិយាយទៅកាន់សមាជិកគ្រួសាររបស់អ្នក ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ មានករណីជាច្រើន ដែលយើងមិនដឹងអំពីអត្ថន័យ “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” ថាត្រូវស្ដាប់ដោយរបៀបណា មិនអញ្ចឹងឬ? ស្ដាប់ ពេលយើងកំពុងធ្វើអ្វីមួយផ្សេងទៀត។ ពេលកំពុងធ្វើការនៅផ្ទះបាយ ពេលកំពុងញ៉ាំបាយ ពេលកំពុងលេងទូរស័ព្ទ ឬពេលកំពុងមើលទូរទស្សន៍ជាដើម និយាយរួមយើងតែងតែធ្វើអ្វីមួយផ្សេង ខណៈពេលដែលយើងកំពុងស្ដាប់ការនិយាយ។ តើវាជាការស្ដាប់ ដោយគ្រាន់តែលឺសំឡេងចូលមកកាន់ត្រចៀកយើង ជាជាងការស្ដាប់មែនទែន?
បែបនេះ វាមិនមែនជា “ការស្តាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” ហើយក៏មិនមែន “Active Listening” ហើយក៏មិនមែនជា Kei-Cho ដែរ។
ជាក់ស្ដែង នៅក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ពួកយើងសឹងតែមិនដែលធ្វើ “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” ឬ “Active Listening” ឬ Kei-cho ឡើយ។ មនុស្សភាគច្រើនគឺមិនមានឡើយ។
ហើយវាក៏មិនស្រួលឡើយសម្រាប់ “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” ក្នុងពេលប្រជុំនៅកន្លែងធ្វើការ។ ជារឿយៗ ភាគច្រើនយើងតែងតែស្ដាប់យោបល់អ្នកដទៃ ខណៈដែលយើងកំពុងតែគិតអីផ្សេងទៀត។
ចុះចំណែកថ្នាក់រៀននៅក្នុងសាលាវិញ? តើអ្នកអាចប្រមូលអារម្មណ៍ ១០០% ហើយស្ដាប់នូវការបញ្ចេញគំនិតរបស់សិស្សដែរឬទេ? ជាក់ស្ដែង អ្នកស្ដាប់បណ្ដើរ ហើយគិតរឿងថាត្រូវរៀបចំអីបន្ទាប់ទៀតបណ្ដើរ មែនទេ? តើអ្នកស្ដាប់សិស្សដោយសម្លឹងមើលមុខសិស្សដោយយកចិត្តទុកដាក់ នៅពេលគាត់កំពុងនិយាយដែរឬទេ? ប្រហែលជាមិនមានគ្រូច្រើននាក់ទេដែលអាចធ្វើដូច្នេះបាន។
នៅក្នុងសិក្ខាសាលា លោកគ្រូ Nishi បានប្រើពាក្យថា “បើកកុងតាក់ស្ដាប់”។ គឺវាដូចគ្នានឹងកុងតាក់ភ្លើងដែរ គឺ “កុងតាក់” ប្រើសម្រាប់បើកការប្រមូលអារម្មណ៍ និងស្ដាប់។ ឬអាចនិយាយបានម្យ៉ាងទៀតថា ភាគច្រើនយើងមិនសូវបានបើកកុងតាក់ស្ដាប់ ហើយធ្វើការប្រមូលអារម្មណ៍ស្ដាប់អ្នកដទៃនិយាយឲ្យបាន ១០០%ឡើយ។
ខ្ញុំនឹងសរសេរអំពី “ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” នៅពេលក្រោយទៀត។
“傾聴” （その１）
8月22日、コンポントムPTTCで実施した西先生によるファシリテーションワークショップの午前中のプログラムで、“傾聴 （ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់）”という活動をしたことを覚えていますか？
“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ (注意深く聞く)”とは、英語の〔Active Listening〕をクメール語に意訳したものです。〔Active Listening〕を直訳すれば、ការស្តាប់សកម្ម (積極的に聞く）となりますね。けれども、ការស្តាប់សកម្ម（積極的に聞く）ではちょっと意味が分かりにくい。西先生と通訳者サボンさんが相談して、今回のワークショップでは、“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ （注意深く聞く）” という訳語を使いました。
英語の〔Active Listening〕は、日本語では「Kei-Cho（傾聴）」という言葉になります。
「Kei-（傾）」というのは、この場合は「心を向ける」という意味になります。「Cho（聴）」は「聞く」です。ですから、「Kei-Cho」は、「心を向けて聞く」という意味になります。
“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់（注意深く聞く）” は、「心を向けて聞く」という意味でもあるのです。ぜひ覚えておいてください。
生まれた赤ちゃんは、両親が話す言葉を覚えていき少しずつ話しはじめます。話す先には、多くの言葉を覚える、さらにはアルファベットや文法を勉強するという段階があります。
つまり、私たちは、話し方や書き方、読み方を学んできたのです。
けれども、聞き方はどうでしょう？ 聞き方をきちんと勉強した経験のある人は、多分ほとんどいないはずです。学校でも、他者を聞くということは、経験的に身につけていくだけで、系統的に勉強する機会はありません。
それだけ、私たちは「聞き方」ということに対して、無自覚なのです。障害があってよく聞こえない人でなければ、誰でも自然と「聞き方」は身につく、と多くの人は考えています。
けれども、実は聞くことも、上手な人もいれば、下手な人もいる。上手な人が聞き手になると、話す側は上手に話すことができるし、聞き手が下手だと、話す側も上手く話せないということが起こるのです。
聞くのが上手な人と、下手な人で、いったい何が違うのでしょう。
技術的なことを考える前に、やはり「心を向けて聞く」という言葉、あるいはActive Listeningという言葉、そして“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់” という言葉の意味を、しっかりと考えてみてください。
例えば、これらの言葉と似た表現を想像してみてください。
真剣に聞く、
集中して聞く、
一生懸命聞く………、
そんな言葉が浮かんできませんか？
そして、普段あなたが家族と話をしているときの様子を思い出してください。多くの場合、本当の意味で “傾聴” という聞き方はできてないことが多いでしょう？ 何か他のことをしながら聞いている。 台所で働きながら、ご飯を食べながら、携帯電話をいじりながら、テレビを見ながら、……いつも何か別のことをしながら人の話を聞いている。 真剣に聞く、よりも、音が耳に入ってくる聞く、だったりしませんか？
でも、それは、Kei-Cho（傾聴）ではない、Active Listening（積極的に聞く）でもない、“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់（注意深く聞く）” でもないのです。
実は、日常生活の中では、私たちはKei-Cho（傾聴）、Active Listening（積極的に聞く）、“ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់（注意深く聞く）”、する場面はほとんどまったくありません。ほとんどの人が、ないはずです。
そして職場のミーティングでも、“傾聴” するのは簡単ではないのです。ついつい他のことを考えながら、他人の意見を聞いていることが多い。
学校の授業ではどうでしょう？ 100％集中して、生徒の意見を聞いていますか？ 実は次にすることの準備をしながら聞いていませんか？ 発言している生徒の顔を真剣に見ながら聞いていますか？ おそらく、それができている先生はそんなに多くありません。
ワークショップの中で、西先生が、「聞くスイッチを入れる」という表現をしました。電灯のスイッチを入れるように、集中して聞く「スイッチ」を入れる。つまり、実は、私たちは普段はスイッチを入れないまま、100％集中することなしに人の話を聞き流していることが多いのです。
次回も、この“傾聴” について、書きます。
コメントを残す