តើថ្នាក់រៀននឹងមានការផ្លាស់ប្ដូរបែបណា ប្រសិនបើយើងជ្រើសរើសយកការបង្រៀន IBL កំពង់ធំ ()?　IBL-Kampong Thom（IBL-KT）に向けて　授業をどう変えることができるのか？

            លើកនេះ ខ្ញុំនឹងលើកយកទម្រង់លិខិតមួយសរសេរផ្ញើជូនទៅលោកគ្រូវុទ្ធី ដែលជាគ្រូឧទ្ទេសនៅសាលាគរុកោសល្យខេត្តកំពង់ យកមកបង្ហាញ។ ប៉ុន្តែ ក្រៅពីលោកគ្រូវុទ្ធី ក៏សូមអានផងដែរ។

            នៅក្នុងប្លុកទាំង៣កន្លងមក ខ្ញុំបានពន្យល់ថា IBL របស់ STEPSAM2 គឺជា IBL ប្រើសម្រាប់មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្រ្ត ដែលបានបញ្ចូលសកម្មភាពដូចជា ការធ្វើពិសោធន៍ និង ការសង្កេត។ STEPSAM2 មានបញ្ចូលជំហាន “ការបង្កើតសំណួរគន្លឹះ ហើយបន្ទាប់មក មានការបង្កើតសម្មតិកម្ម”។ ខ្ញុំក៏បានសរសេរថា វាមិនមានជាការងាយឡើយ ក្នុងការយកទៅអនុវត្តភ្លាមៗនៅក្នុងថ្នាក់បឋមសិក្សា។ មានន័យថា ទោះបីជាវាត្រូវបានរៀបចំឡើងសម្រាប់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្រ្តក៏ដោយ ក៏វានៅតែពិបាក សម្រាប់ថ្នាក់រៀនវិទ្យាសាស្រ្តកម្រិតបឋមសិក្សា។

            ឥឡូវ ខ្ញុំចង់សួរទៅកាន់លោកគ្រូវុទ្ធី ដែលបានចូលរៀននៅក្នុងវគ្គ STEPSAM2 តើលោកគ្រូយល់ឃើញយ៉ាងម៉េចដែរ នៅពេលដែលអានប្រយោគខាងលើ? និយាយទៅ ខ្ញុំស្រមៃឃើញថា លោកគ្រូប្រហែលជាមិនមានការភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំងអ្វីឡើយ។ អ្វីដែលខ្ញុំបានសរសេរនៅក្នុងប្លុក ច្បាស់ជាលោកគ្រូវុទ្ធី បានយល់ច្បាស់រួចហើយ។

            អាចនិយាយបានថា ដើម្បីកែលម្អថ្នាក់វិទ្យាសាស្រ្តនៅបឋមសិក្សា ចាំបាច់ត្រូវការអ្វីដែលលើសពី IBL របស់ STEPSAM2 ។

            អញ្ចឹង តើគួរធ្វើយ៉ាងម៉េចវិញទៅ ឲ្យប្រាកដ?

            អ្វីដែលសំខាន់បំផុតនៅក្នុង IBL-KT (IBLកំពង់ធំ) គឺ “សិស្សរៀនដោយឯករាជ្យ” ។ ការដែលសរសេរថា “ដោយឯករាជ្យ” គឺជាការងាយ ប៉ុន្តែបើយើងគិតឲ្យល្អិតល្អន់ នោះវាពិតជាមិនងាយដូចអ្វីដែលយើងនិយាយឡើយ។

            នៅពេលសិស្សរៀនតាមសៀវភៅសិក្សាគោល ជាមូលដ្ឋាន មិនថាតាម “គ្រូមជ្ឈមណ្ឌល” ឬតាម “សិស្សមជ្ឈមណ្ឌល” គឺវាគ្មានអ្វីខុសគ្នាខ្លាំងឡើយ។

             ចុះចំពោះ IBL-KT វិញ តើគួរកែលម្អលើចំនុចអ្វីខ្លះ នៅក្នុងថ្នាក់រៀនកន្លងមក?

            ចំនុចសំខាន់មួយក្នុងចំណោមចំណុចផ្សេងទៀត គឺថាតើត្រូវសួរសំណួរបែបណាទៅកាន់សិស្សនៅក្នុងថ្នាក់រៀនរបស់យើង។ ប្រសិនបើអាច គួរសួរសំណួរដែលជា “ស្ពានចម្លង” តភ្ជាប់រវាងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់សិស្ស និងអ្វីដែលសិស្សបានរៀនពីសៀវភៅសិក្សា។

            ត្រង់ចំនុចនេះ គឺជាអ្វីដែលគេហៅ “សេចក្ដីផ្ដើម” នៅក្នុងថ្នាក់រៀន។ ប្រសិនបើអ្នកកំពុងរៀនអំពីរុក្ខជាតិ វាជាគំនិតល្អដែលមានរុក្ខជាតិពិតដើម្បីបង្ហាញដល់ថ្នាក់រៀន ជាជាងឱ្យសិស្សមើលរូបភាពពីសៀវភៅ។ភាពច្នៃប្រឌិតបែបនេះអាចនឹងមានប្រសិទ្ធភាពដល់ “សិស្សក្នុងការសិក្សាដោយឯករាជ្យ” បាន។

            និយាយរួម គឺវាមានសារៈសំខាន់ចំពោះលោកគ្រូអ្នកគ្រូក្នុងការបើកចិត្តទទួលយក “គំនិតផ្សេងៗ”។ ជួនកាល សិស្សអាចបញ្ចេញគំនិតផ្សេង ខុសពីអ្វីដែលសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅសិក្សា។  វាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់គ្រូដែលត្រូវគិតឲ្យបានហ្មត់ចត់ និងទទួលស្គាល់នូវហេតុផល និងរឿងរ៉ាវដែលនាំឲ្យសិស្សគិតបែបនោះ។ ដើម្បីធ្វើបែបនេះបាន មុននឹងបង្រៀន គ្រូចាំបាច់ត្រូវតែត្រៀមរៀបចំ “ការស្រមៃ” ទុកជាមុននូវរាល់គំនិតរបស់សិស្សដែលអាចនឹងកើតមានឡើង។ បើប្រើពាក្យឲ្យរាងជ្រៅបន្តិច គឺចង់និយាយថា ធ្វើការស្រមៃទុកជាមុននូវគំនិតដែលសិស្សអាចនឹងយល់ច្រឡំ (misconceptions)។ គំនិតយល់ច្រឡំ មានន័យថា ការយល់មិនបានត្រឹមត្រូវ។ ឬអាចនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា យល់មិនទាន់បានគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ។

            ប្រសិនបើខ្ញុំជាគ្រូឧទ្ទេសនៅសាលា PTTC ខ្ញុំនឹងណែនាំគរុសិស្ស PTTC ថា “ស្រមៃជាមុនថាតើការយល់ខុសប្រភេទណាដែលកុមារនៅសាលាបឋមសិក្សានឹងកើតឡើង” ។  មុននឹងធ្វើមេរៀនចំអក សូមប្រមើលមើលយ៉ាងពេញលេញនូវករណីដែលកុមារនឹងយល់ខុសនូវអ្វីដែលត្រូវបានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅសិក្សា។

　　　បន្ទាប់មក រកមើលដោយប្រុងប្រយ័ត្ននូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍ដែលធ្វើឡើងដោយសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់រៀនដែលមានការយល់ខុសដែលបានគិតទុកជាមុន។　ប្រសិនបើ​គ្មាន​សិស្ស​ណា​ម្នាក់​បង្ហាញ​ពី​ការ​យល់​ខុស​ទេ គ្រូ​អាច​ណែនាំ​សិស្ស​ឱ្យ​យល់​ខុស​ដែល​បាន​រៀបចំ។ 　បន្ទាប់មក អ្នកគួរសួរសិស្សថា “តើអ្នកគិតយ៉ាងណា?”

　　　ខ្ញុំសូមលើកទឹកចិត្តឲ្យគ្រូបញ្ចូលម៉ោងបែបនេះទៅក្នុងកិច្ចតែងការបង្រៀនរបស់គាត់។

            នៅពេលនោះ គ្រូមិនគួរឆ្លើយភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែគ្រូចាំបាច់ត្រូវរង់ចាំសង្កេតមើលក្នុងចំណោមសិស្សណាមួយដែលនឹងអាចផ្ដល់ចម្លើយបាន។

ខ្ញុំនឹងសង្ខេបអ្វីដែលខ្ញុំបានសរសេរកន្លងមកនៅទីនេះ។

            ឧទាហរណ៍ជាក់លាក់ទាក់ទងនឹងខ្លឹមសារនៅក្នុងសៀវភៅសិក្សា 　
→ ស្រមៃទៅលើចំនុចដែលសិស្សយល់ខុសនោះ ថាយើងអាចធ្វើការបកស្រាយបាន
→ សំណួរដែលនាំឲ្យស្វែងរកឃើញនូវការយល់ខុស
→ ប្រសិនបើសិស្សមានការយល់ខុស សូមប្រើគំនិតរបស់សិស្សនោះ។ ប្រសិនបើសិស្សមិនមានគំនិតដែលជាការយល់ខុសទេ គ្រូអាចបង្ហាញពីគំនិតដែលយល់ខុស ដោយធ្វើជានិយាយថា “មានគេគិតបែបនេះ”
→ សិស្សធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរគំនិតគ្នាទៅវិញទៅមក
→នាំឲ្យសិស្សឆ្ពោះទៅកាន់ផ្លូវមួយដែលមានការយល់ដឹងត្រឹមត្រូវ

            តើអ្នកអាចមើលឃើញលំហូរទេ?

             ចូរនាំគ្នាគិតអំពីខ្លឹមសារមេរៀននីមួយៗឲ្យបានសមស្រប។

            ជាដំបូង ខ្ញុំចង់ឲ្យលោកគ្រូអ្នកគ្រូ សាលា PTTC និងសាលាអនុវត្តសាកល្បងនាំគ្នារិះរកឧទាហរណ៍ជាក់លាក់ដែលងាយយល់។ សម្រាប់គម្រោង KICC ក្រុមវិទ្យាសាស្រ្ត និងគណិតវិទ្យាមានគម្រោងធ្វើការជាមួយលោកគ្រូម៉ាសា ដើម្បីរៀបចំបង្កើតមេរៀន។ សូមរីករាយនឹងធ្វើការពិភាក្សាជាមួយលោកគ្រូម៉ាសា ដើម្បីបានគំនិតយោបល់ច្រើនៗ។

            លោកគ្រូវុទ្ធី យល់ឃើញយ៉ាងម៉េចដែរ? តើលោកគ្រូមានគំនិតស្រមៃ IBL-KT ចេញដែរទេ?

            និងគ្រូបង្រៀនដែលមិនមែនជាវិទ្យាសាស្ត្រ។

　　　តើ​មាន​ផ្នែក​ណា​មួយ​នៃ​ការ​គិត​ដែល​ខ្ញុំ​សរសេរ​នៅ​ទីនេះ​ដែល​អាច​ប្រើ​ក្នុង​ថ្នាក់​ក្នុង​មុខ​វិជ្ជា​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​ភាសា​ខ្មែរ ឬ​សិក្សា​សង្គម? សូមព្យាយាមបញ្ចេញគំនិតឲ្យបានច្រើន ពេលបង្កើតមេរៀនជាមួយលោកគ្រូអូកាម៉ូតូ។

            ខ្ញុំកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំមើលលោកគ្រូអ្នកគ្រូទាំងអស់គ្នាបង្កើត IBL-KT។

IBL-Kampong Thom（IBL-KT）に向けて　授業をどう変えることができるのか？

今回は、PTTC Kampong ThomのVuthy先生へのお手紙のスタイルを取ってみます。
けれども、もちろんVuthy先生以外の皆さんも読んでみて下さいね。

これまで3回のブログで、STEPSAM2-IBLは理科実験や理科観察といった活動を含んだ理科向けのIBLだったという説明をしました。STEPSAM2のstepには「Key Questionを作り、それに対して仮説する」が入っています。これを小学校の教室ですぐに実施するのは、簡単ではないということも書きました。つまり、理科向けと書きましたけれど、小学校の理科の授業でも、やっぱり難しいのです。

さて、STEPSAM2に参加してくださったVuthy先生は、それを読んでどう思ったでしょうか？　おそらく、それほど驚きはないだろうと私は想像します。私がブログで書いたことは、Vuthy先生もすでに理解していることだったでしょう。

つまり、小学校の理科の授業の改善のためにも、Beyond STEPSAM2-IBLが必要なのです。

では、具体的にはどうしたらいいでしょう。

IBL-KTで一番大切になるのは、「生徒の主体的な学び」です。主体的、書くのは簡単ですけれど、具体的に考えるとけして簡単ではありませんね。

教科書の内容を生徒が学ぶ、という基本的なことは、「先生中心」でも「生徒中心」でも、大きく変わるのではありません。

では、KT-IBLでは、今までの授業と何を変えればいいのでしょう。

ひとつは、授業でどんな質問を生徒にするかが大切でしょう。できれば、子どもたちの生活と教科書で学ぶことをつなげる「かけ橋」となるような質問ができるといいでしょう。

ここは、授業の「導入」と呼ばれているところです。植物のことを学ぶのであれば、教科書の中の絵を見て考えるのではなく、実際の植物を何か教室に準備して示す。そして、生徒の興味を引き出す。そういった工夫も「生徒の主体的な学び」に効果があるはずです。

さらに、「さまざまな意見」を先生が受け止めることが大事になります。もしかしたら、教科書に書いてあることと違うことを生徒が言うかもしれません。その発言の理由や背景を、先生はよく考えて受け止めることが大事になります。そのためには、授業の前に先生が生徒の考えを「想定する」ことも必要になります。難しい言葉を使うと、生徒の誤概念を想定する、ということです。誤概念という言葉の意味は、つまりは正しくない理解ということです。あるいは不十分な理解ともいえます。

　私がPTTCの教官なら、PTTCの学生に対して「子どもたちは、どんな誤概念を持っているか想像してみてください」と指導するでしょう。教科書に書いてある内容に対して、不十分な理解、正しくない理解をしているかどうかを、模擬授業をする前に考えてみるのです。そして、もし生徒の誰も想像した誤概念を発言しなかった場合には、先生がその想像した誤概念を生徒に伝えるといいでしょう。そして「あなたたちはどう思う？」と聞いてみる。そんな時間を授業の中に取り入れることを勧めます。

このときに、先生がすぐに答えを伝えるのではなく、生徒の中からの意見を求めることが大切です。

ここで書いたことを、まとめてみますね。

教科書の内容に関係した具体的な事例　
→　その解釈であり得る生徒の誤概念の想定　
→　その誤概念を見つけるための質問　
→　生徒から誤概念が出てくればそれを使う。生徒から誤概念が出てこなければ、先生が「こんな考えもあるよ」と誤概念を提示してみる　
→　生徒間での意見交換　
→　正しい理解へ

どうですか？

あとは、それぞれの授業の内容にあわせて考えることになります。

具体的な事例は、まずはPTTCと付属小学校の先生たちで考えてみて欲しいのです。KICCプロジェクトでは、理科数学のグループはマサ先生と一緒に授業づくりに取り組む予定です。ぜひマサ先生と相談しながら、どんどんアイデアを出してみて下さい。

Vuthy先生、どうですか？　IBL-KT、なにかイメージできますか？

そして、理科数学以外の先生たち。こんな考え方が、他の教科の授業でも使える部分があるでしょうか？　ぜひ岡本先生との授業づくりの中で、アイデアを出してみて下さい。

皆さまが作り出すIBL-KTを私は楽しみにしています。