កង់ទំនើប (Modern Wheels)
បច្ចេកវិទ្យាកង់ក៏មានការរីកចម្រើនផងដែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ។ ការរស់នៅក្នុងសម័យអង្គរធំ មានភាពធូរស្រាលច្រើន នៅពេលដែលមនុស្សប្រើរទេះរុញសម្រាប់ដឹកទំនិញ។ រទេះរុញដែលបង្ហាញនៅក្នុងចម្លាក់នោះគឺជាឈើ ហើយកង់រទេះនិងអ័ក្សត្រូវបានភ្ជាប់ដោយកាំកង់ដែលមើលទៅមានភាពទំនើបខ្លាំង។
អរិយធម៌មេសូប៉ូតាមៀន (Mesopotamian civilization) (អរិយធម៌បុរាណដែលរីកដុះដាល ដែលក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នតំបន់នេះជាប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់) បានពិពណ៌នាអំពីកង់បុរាណនៅក្នុងផ្ទាំងគំនូរលើជញ្ជាំង ដែលមានអាយុកាល 5,000 ឆ្នាំ។ វាក៏អាចទៅរួចផងដែរ ដែលកង់បុរាណត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការសាងសង់មហាពីរ៉ាមីតនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ រាប់ពាន់ឆ្នាំក្រោយមក កង់(wheels)ដែលបន្សល់ទុកនៅអង្គរធំ ហាក់ដូចជាមានការវិវឌ្ឍន៍កាន់តែច្រើន។ ទោះជាយ៉ាងណា កង់នៅសម័យនោះមិនបានប្រើបំពង់កៅស៊ូដូចកង់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះទេ។ វាអត់មានប្រើកង់កៅស៊ូ រហូតដល់សតវត្សទី 20 ដែលគេបង្កើតសំបកកង់កៅស៊ូមានផ្ទុកខ្យល់។
ចូរយើងត្រលប់ទៅសម័យអង្គរវិញ។ ម្តងហើយម្តងទៀត ទាំងក្នុងសម័យមហាពីរ៉ាមីត និងសម័យអង្គរ ថាមពលរបស់មនុស្សគឺជាគន្លឹះក្នុងការផ្ទុក និងផ្ទេរឥវ៉ាន់នៅលើក្បូន និងរទេះដឹកឥវ៉ាន់។ ថ្វីត្បិតតែសត្វក្នុងស្រុក ដូចជាដំរី និងគោ ប្រហែលជាត្រូវបានប្រើក៏ដោយ ក៏ថាមពលរបស់មនុស្សនៅតែជាកម្លាំងពលកម្មដ៏សំខាន់បំផុត។ ថ្មជាច្រើននៅប្រាសាទអង្គរវត្តមានស្នាមប្រហោងតូចៗចំនួនពីរនៅលើផ្ទៃរបស់វា។ ប្រហែលជាគេស៊កដំបងឈើចូលទៅក្នុងប្រហោងថ្មទាំងនេះ ហើយសែងដោយមនុស្សជាច្រើន។
រូបខាងលើបង្ហាញពីប្រវត្តិនៃការអភិវឌ្ឍកង់។ រូបខាងក្រោមបង្ហាញពីកង់រទេះគោដែលនៅសេសសល់ក្នុងចម្លាក់នៃប្រាសាទអង្គរធំ។ យើងអាចមើលឃើញថាកង់នៅសម័យអង្គរបានប្រើកាំឈើ។ វាស្រដៀងទៅនឹងកង់នៅចំកណ្តាលរូបភាពខាងលើ។
កម្លាំងគាស់ រ៉ក កម្លាំងដំណោល និងកង់ គឺជាបច្ចេកទេសសម្រាប់ប្រើជាមួយកម្លាំងទំនាញផែនដី និងកម្លាំងកកិតប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រជាជននៅសម័យអង្គរមិនមានការយល់ដឹងជាក់លាក់អំពីកម្លាំងទំនាញផែនដី និងកម្លាំងកកិតនោះទេ។ ពួកគេក៏មិនអាចពណ៌នាឲ្យបានត្រឹមត្រូវអំពី “បរិមាណចលនានៃកម្លាំង” (moment of force) ដែលធ្វើឲ្យមានការរំកិលវត្ថុ និងចាំបាច់ត្រូវយល់ពីកម្លាំងគាស់ និងរ៉ក។ ទោះបីជាគ្មានទ្រឹស្ដីវិទ្យាសាស្ត្រក៏ដោយ ការអនុវត្តជាក់ស្ដែងនាំឱ្យមានការវិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាដែលមានប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើន។
បច្ចេកទេសសាងសង់ កំណោងធ្នូអាគារ (Arch)
បច្ចេកទេសមួយទៀតដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍខ្លាំងនៅសម័យអង្គរជាងនៅសម័យសំណង់ពីរ៉ាមីតអេហ្ស៊ីបគឺបច្ចេកទេសសំណង់កំណោងធ្នូ ដែលសង់ពីបាយអរ។ ធ្នូ គឺជាបច្ចេកទេសមួយសម្រាប់ទ្រទ្រង់សំណង់ដ៏រឹងមាំ ដោយប្រើសម្ពាធផ្ទៃខាង ដែលបង្កើតឡើងដោយការរួមផ្សំនៃកំរាលឥដ្ឋបាយអរ ដោយមិនមានជើងទម្រពីដី។ រចនាសម្ព័ន្ធកំណោងធ្នូ (Arch) ត្រូវបានប្រើក្នុងការសាងសង់ច្រកទ្វារ និងស្ពាន។ វិស្វករដែលសាងសង់ប្រាសាទ និងសន្ទះទ្វារទឹកនៅអង្គរ បានយល់ពីរចនាសម្ព័ន្ធកំណោងធ្នូ ហើយមានជំនាញក្នុងការសាងសង់វា។ សព្វថ្ងៃ បច្ចេកទេសសាងសង់ទាំងនេះត្រូវបានគណនាដោយរូបមន្តគណិតវិទ្យា ដើម្បីគណនាបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវនូវភាពធន់របស់វា។ នេះមានន័យថា នៅក្នុងសម័យអង្គរ គេមិនទាន់អាចពន្យល់បកស្រាយអំពីបច្ចេកទេសដែលគេប្រើតាមបែបគណិតវិទ្យាបាននៅឡើយ។ វិទ្យាសាស្រ្ត “មេកានិច” មិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍នៅឡើយ។នៅទីនេះម្តងទៀត ច្បាប់ជាក់ស្តែងមានមុនទ្រឹស្តី។
រូបខាងលើនេះប្រាប់ឈ្មោះនៃផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធកំណោងធ្នូមួយ (ជាភាសាអង់គ្លេស)។ ប្រសិនបើអ្នកចាប់អារម្មណ៍ សូមសិក្សាអំពីវា។ នៅរូបខាងក្រោមផ្នែកខាងឆ្វេងគឺជាទ្វារខាងត្បូងចូលទៅប្រាសាទអង្គរធំ។ រចនាសម្ព័ន្ធដែលមានកំណោងធ្នូ។ រូបខាងក្រោមផ្នែកខាងស្តាំគឺជាស្ពានប្រាប់ទិស ដែលជាស្ពានបុរាណមួយដែលមានបន្សល់នៅលើផ្លូវជាតិលេខ 6 នៅភាគខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាប។ វាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី 7។ រចនាសម្ព័ន្ធកំណោងដ៏ស្រស់ស្អាតត្រូវបានសង់ភ្ជាប់គ្នាដើម្បីបង្កើតជាស្ពានរឹងមាំមួយ។
ឧបករណ៍ធ្វើពីដែក ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសម័យអង្គរ
វាក៏មានភាពខុសប្លែកគ្នាផងដែររវាងសម័យសំណង់ពីរ៉ាមីតអេហ្ស៊ីប និងសម័យអង្គរ ទាក់ទងនឹងការរំលាយលោហៈ និងបច្ចេកទេសស្មិតក្នុងការផលិតឧបករណ៍ប្រើប្រាស់នានា។ ក្នុងអំឡុងសម័យពីរ៉ាមីតអេហ្ស៊ីប (4,500 ឆ្នាំមុន) មិនទាន់មានឧបករណ៍ធ្វើពីដែកនៅឡើយទេ។ ឧបករណ៍លោហៈដែលប្រើគឺជាសំរិទ្ធ។ ឧបករណ៍ប្រើនៅសម័យអង្គរជាឧបករណ៍ធ្វើពីដែក ដែលរឹងជាងឧបករណ៍ធ្វើពីសំរិទ្ធ។ ពន្លាកដែលប្រើសម្រាប់ឆ្លាក់រូបនៅសម័យអង្គរគឺរឹងមាំ និងខ្លាំងជាងនៅសម័យពីរ៉ាមីតអេហ្ស៊ីប ដោយសារតែគេប្រើឧបករណ៍ធ្វើពីដែក។ ចម្លាក់សម័យអង្គរដែលឆ្លាក់ដោយឧបករណ៍បែបនេះគឺអាចសម្រិតសម្រាំងបានយ៉ាងល្អណាស់។
ក្នុងសម័យអង្គរ មានឡសម្រាប់ចម្រាញ់ទាញយកដែកចេញពីរ៉ែដែក ហើយគេគិតថាម៉ាស៊ីនផ្លុំខ្យល់សម្រាប់ផ្លុំខ្យល់ចូលទៅក្នុងឡដើម្បីបង្កើនសីតុណ្ហភាព ក៏ត្រូវបានផលិតផងដែរ។ បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះទំនងជាត្រូវបាននាំចូលពីប្រទេសឥណ្ឌា ឬចិន។
រូបភាពខាងលើគឺជារូបភាពស្រមើស្រមៃមួយ នៅពេលដែកត្រូវបានចម្រាញ់យកនៅភាគខាងលិចប្រទេសជប៉ុន អំឡុងសតវត្សទី 5 នៃគ.ស។ ធ្យូងថ្ម និងរ៉ែដែកត្រូវបានដុតនៅក្នុងឡដើម្បីទទួលបានដែក។ ប្រអប់ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងឡគឺជាបំពង់ខ្យល់ ហើយខ្យល់ត្រូវបានដាក់បញ្ចូល ទៅក្នុងឡដើម្បីដុតកំដៅវាឲ្យកាន់តែខ្លាំង។ ដំណើរការស្រដៀងគ្នានេះប្រហែលជាត្រូវបានអនុវត្តផងដែរនៅសម័យអង្គរ ដើម្បីទទួលបានដែក ។
នៅពីក្រោយវិទ្យាសាស្ត្រទាក់ទងនឹងការរំលាយលោហធាតុនិងបច្ចេកទេសស្មិត គឺវាទាក់ទងទៅនឹងភាពខុសគ្នានៃចំណុចរលាយរបស់លោហធាតុ(melting points of metals)។ ឧទាហរណ៍ នៅពេលប្រៀបធៀបទង់ដែង ជាមួយនឹងដែក ចំណុចរលាយរបស់ដែកគឺខ្ពស់ជាងខ្លាំង (ចំណុចរលាយរបស់ដែកគឺ 1500°C ចំណែកឯទង់ដែងគឺ 1000°C) ។ ជាទូទៅ ដើម្បីប្រើប្រាស់ដែក គេត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីបង្កើតសីតុណ្ហភាពឲ្យខ្ពស់ខ្លាំងជាង។ យើងអាចនិយាយបានថា ក្នុងអំឡុងពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំរវាងសម័យពីរ៉ាមីតអេហ្ស៊ីប និងសម័យអង្គរ មានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងលើចំណេះដឹងនិងបច្ចេកវិទ្យាគ្រប់គ្រងថាមពលភ្លើង និងបច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់លោហធាតុ។
ពេលដែលបទពិសោធន៍នាំមុខទ្រឹស្តី
សម័យអង្គរបានប្រើឧបករណ៍ធ្វើពីដែក ដូចជាដៃឃ្នាស់ និងរ៉កជាដើម។ សម័យមហាពីរ៉ាមីតបានប្រើឧបករណ៍ធ្វើពីសំរិទ្ធ ដែលអាចប្រើធ្វើជាដៃឃ្នាស់បាន ប៉ុន្តែមិនប្រើរ៉កទេ។ យើងគួរតែនិយាយថា វាមានបច្ចកវិទ្យាខុសគ្នា ប្រសើរជាជាងនិយាយថា វាមានវិទ្យាសាស្រ្តខុសគ្នា ។
ជាងនេះទៅទៀត បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះត្រូវបានអភិវឌ្ឍ និងផ្ទេរទៅមនុស្សជំនាន់ក្រោយតាមរយៈបទពិសោធន៍ជាចម្បង ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់ស្វែងរកចម្លើយរបស់សំណួរ “ហេតុអ្វីបានជាដូច្នេះ?”។ មានករណីជាច្រើន ដែលពួកគាត់ពុំមានការយល់ដឹងឲ្យបានស៊ីជម្រៅអំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រឹស្តី។ ដូច្នេះ ការព្យាយាមស្រាវជ្រាវបកស្រាយតាមទ្រឹស្តីមិនមែនជាការងាយស្រួលនោះទេ។ ឬយើងអាចនិយាយបានថា មានតែបច្ចេកវិទ្យាតែឯងប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ដោយមិនមានការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ។
បើយើងសាងសង់ប្រាសាទអង្គរវត្តក្នុងសតវត្សទី២១ តើយើងនឹងប្រើបច្ចេកវិទ្យាបែបណា? គំនិតមួយលេចឡើងភ្លាមៗ គឺគ្រឿងចក្រធំៗដែលមិនមាននៅសម័យអង្គរ។ ឧទាហរណ៍ រថយន្តដឹកដី(dump trucks) ត្រាក់ទ័រ(shovelers) ម៉ាស៊ីនស្ទូច(cranes) និងរថយន្តដឹកទំនិញធំៗ។ គ្រឿងម៉ាស៊ីនទាំងអស់នេះ គេហៅថាគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់។ ជាមួយនឹងគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់ យើងមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើកម្លាំងមនុស្សដើម្បីសែងថ្មធ្ងន់ៗនោះទេ។
បច្ចេកវិទ្យាដែលនាំឲ្យមានម៉ាស៊ីនដូចពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺដោយសារមានបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅអឺរ៉ុបចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី 18 ដល់ទី 19 ដែលមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងផ្នែកម៉ាស៊ីន។ ការបង្កើតម៉ាស៊ីនចំហាយទឹកបានធ្វើឱ្យមានការបង្កើតបាននូវថាមពលច្រើន ខ្លាំងជាងថាមពលមនុស្ស។ មុនពេលបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនេះរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោក ថាមពលរបស់មនុស្សតែងតែជាប្រភពនៃកម្លាំងពលកម្ម។ បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ទៅលើការពង្រីករបស់អឺរ៉ុបទៅក្នុងពិភពលោក និងអាណានិគមរបស់ខ្លួននៅអាស៊ី និងអាហ្រ្វិក។ ក្នុងដំណើរនៃប្រវត្តិសាស្ត្របែបនេះ កម្ពុជាក៏បានក្លាយជាអាណានិគមរបស់បារាំងផងដែរ។
ការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្ត្រសម័យទំនើបបានបម្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនេះ។ លោក អ៊ីសាក់ ញូតុន(Isaac Newton) ជានិមិត្តរូបនៃអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលបានធ្វើឲ្យមានទំនើបកម្មវិទ្យាសាស្ត្រសម័យទំនើបនោះ។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវរបស់គាត់ គាត់បានបង្កើតគោលការណ៍គណនាគណិតវិទ្យាដែលយើងសិក្សាជាឌីផេរ៉ង់ស្យែល(differential) និងអាំងតេក្រាល(integral)នៅកម្រិតថ្នាក់វិទ្យាល័យនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ គាត់បាននិយាយអំពីវិទ្យាសាស្ត្រតាមទ្រឹស្តី មិនមែនផ្អែកលើវិធានការសង្កេត(empirical rules)នោះទេ។ ញូតុនកើតនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ ១៦៤២ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៧។ វាគឺជាង ១០០ ឆ្នាំបន្ទាប់ពីសម័យអង្គរបានបញ្ចប់។ ប្រហែលជាមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រស្រដៀងនឹងញូតុនអាចកើតនៅរាជធានីអង្គរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្មានកំណត់ត្រារបស់បុគ្គលបែបនេះនៅសល់ទាល់តែសោះ។ និយាយឱ្យចំទៅ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តដូចលោកញូតុនកើតនៅសម័យអង្គរ គឺហាក់ដូចជាលទ្ធភាពតិចណាស់។
「アンコール時代と科学 その３」木製ポーク付き車輪、アーチ建築、鉄器の利用、理論ではなく経験則の時代
現代的な車輪
車輪技術もアンコール時代に普及していました。アンコールトムには当時の生活を描いたレリーフがあり、人々が車輪付き荷車で物資を運ぶ様子が刻まれています。レリーフに描かれた車輪付き荷車は木製で、車輪と車軸はスポークで連結されており、非常に現代的です。
メソポタミア文明（現在のイラクに栄えた古代文明）では、5000年前の壁画に原始的な車輪が描かれています。エジプトの大ピラミッド建造にも原始的な車輪が使われた可能性もあるでしょう。数千年後のアンコール・トムのレリーフに残された車輪は、はるかに進化したように見えます。しかし当時の車輪は、現代の車輪のようなゴムチューブを使用していなかった。空気入りゴムタイヤが発明されたのは20世紀に入ってからのことである。
アンコール時代に戻りましょう。大ピラミッド時代もアンコール時代も、筏や荷車の積み下ろしには繰り返し人力が鍵となりました。象や牛などの家畜も使われた可能性はありますけれど、人力が最も重要な労働形態だったのです。アンコールワットの石材の多くには、表面に二組の小さな凹みがあります。ここに木の棒を差し込み、おそらく数人で石を運んだのだと考えられています。
上段は車輪の発展史を示している。下段はアンコールトムのレリーフに残る牛車の車輪である。アンコール時代の車輪には木製のスポークが使われていたことがわかる。これは上記画像中央の車輪ととても似ている。
てこ、滑車、浮力、車輪は、重力や摩擦力を効率的に扱う技術である（てこ、滑車、浮力については、前回の投稿で書いています）。しかし、アンコール時代の人々は重力や摩擦力について正しい理解を持っていなかったでしょう。また、物体に回転を与える「力のモーメント」を正確に説明することもできませんでした。これはてこや滑車を理解するために必要な概念です。科学的理論が確立されていなかったにもかかわらず、経験がより有用な技術の発展をもたらしたのです。
アーチ建築技術
エジプトのピラミッド建造期よりもアンコール時代に発展したもう一つの技術が、アーチと呼ばれる石積み建築技術です。アーチとは、地面からの支持を一切必要とせず、石積みの組み合わせによって生じる横方向の圧力によって空間の上部構造を支える技術のことです。アーチ構造は門や橋の建造に用いられる。アンコールの寺院や水門を建設した技術者たちはアーチ構造を理解し、それを活用する技術を有していました。現代ではこうした建築技術は数学的に計算され、耐久性が正確に算出されます。この点において、アンコール時代には彼らが用いていた技術を数学で記述することはまだ不可能であったでしょう。科学的「力学」は未発達だったのです。ここでも経験則が理論に先行していました。
上記は典型的なアーチ構造の部品名（英語表記）。興味があれば、ぜひ学んでみて。左下はアンコールトムへ続く南門。典型的なアーチ構造。右下はブラップトゥック橋。シェムリアップ東部の国道6号線に今も残る古代の橋で、ジャヤーヴァルマン7世の治世に建造された。美しいアーチ構造が連結され、頑丈な橋を形成している。
アンコール時代には鉄製の工具が使用されていた
工具製作に用いられた金属の精錬・鋳造技術においても、エジプトのピラミッド建造期とアンコール時代では差異が見られます。エジプトのピラミッド建造期（約4500年前）には鉄製工具はまだ存在せず、使用されていた金属工具は青銅製でした。一方、アンコール時代の工具は鉄製であり、青銅製工具よりも硬度が高かったのです。彫刻用ノミは、エジプトのピラミッド時代よりも、鉄器が使用されたアンコール時代の方がはるかに硬く強靭でした。こうした工具で彫られたアンコール時代の彫刻は極めて精巧です。
アンコール時代には、鉄鉱石から鉄を抽出する炉が存在し、炉内に空気を送り込んで温度を上げるためのふいごも開発されていたと考えられています。これらの技術はおそらくインドや中国から導入されたものだったでしょう。
上の図は、西暦5世紀頃の西日本における鉄の精錬を想像で描いたもの。石炭と鉄鉱石を炉で加熱し、鉄を得ました。炉に接続された箱はふいごで、炉内に空気を送り込んで加熱した。アンコールでも同様の工程で鉄が得られていたと考えられる。
金属の溶解・鋳造技術の背景には、金属の融点の違いがあります。例えば銅と鉄を比較すると、鉄の融点ははるかに高い（鉄の融点は1500℃、銅は1000℃）。当然ながら鉄を利用するには、より高温を生み出す技術が必要でした。つまり、エジプトのピラミッド時代からアンコール時代までの数千年の間に、火力を制御する技術と金属を利用する知識・技術が大きく発展したのです。
理論より経験が優先された時代
アンコール時代では鉄製工具に加え、てこと滑車が使われていました。一方、大ピラミッド時代では青銅器が用いられ、てこは使えたが滑車は使えなかった。これらの差異は、科学というより技術の違いとして捉えるべきでしょう。
さらに、これらの技術は主に経験を通じて開発・継承され、「なぜそうなるのか」を徹底的に追求する者はいなかったと思われます。多くの場合、理論的背景に対する理解は不十分でした。したがって、理論を徹底的に追求することは容易ではなかった。つまり、科学的発展を伴わずに技術のみが用いられていたのです。
もし21世紀にアンコール・ワットを建造するとしたら、どのような技術を用いるでしょうか？真っ先に思い浮かぶのは、アンコール時代に存在しなかった大型機械です。例えばダンプカー、ショベルカー、クレーン、ジャンボなど、これらを総称して重機と呼びます。重機があれば、重い石を運ぶのに人力に頼る必要はありません。
今日の機械技術は、18世紀半ばから19世紀にかけてヨーロッパで起こった産業革命の中で大きく発展しました。蒸気機関の発明により、人力よりもはるかに大きな力を生み出すことが可能になったのです。この産業革命が世界に広がる前、人力は常に労働力の主要な源でした。産業革命は、ヨーロッパが世界へ拡大し、アジアやアフリカに植民地を築く上で大きな影響を与えました。こうした歴史の流れの中で、カンボジアもフランスの植民地となったのです。
近代科学の発展は、この産業革命の基盤となりました。アイザックニュートンは、その近代科学を推進した象徴的な科学者として知られています。彼の研究により、微分積分学の数学的原理が確立されました。これは現代では高校レベルで微分と積分として学ばれています。彼は経験則に基づくのではなく、理論的に科学を論じたのです。ニュートンは17世紀半ばの1642年、イングランドで生まれました。これはアンコール時代が終わってから100年以上後のことです。ニュートンに匹敵する科学者がアンコールの都で生まれる可能性がまったくなかったわけではないでしょう。しかし、そのような人物の記録は全く残されていません。客観的に見て、アンコール時代にニュートンがアンコールで生まれる可能性は極めて低かっただろうと言えるでしょう。
コメントを残す