សិស្សបង្ហាញអារម្មណ៍ពួកគេតាមរយៈពាក្យសម្ដី —តម្រូវការសម្រាប់ថ្នាក់រៀនបែបនេះគឺសម្រាប់ការរៀនតាមបែបសិស្សមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សម្បូរបែប 生徒が自らの感情を言葉にして表す　そんな授業の必要性

            “ការរៀនតាមបែបសិស្សមជ្ឈមណ្ឌល” “ថ្នាក់រៀនសិស្សមជ្ឈមណ្ឌល”, ការយល់ឃើញបែបនេះកំពុងរីករាលដាលជាបណ្ដើរៗនៅក្នុងការអប់រំតាមសាលាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ គម្រោង KICC មិនមែនខិតខំប្រឹងប្រែងតែម្នាក់ឯងនោះឡើយ។ កាលពីថ្ងៃមុន លោកស្រី សង្វា បានជួយថ្នាក់រៀនដោយសកម្ម (Active Learning) ជាមួយនឹងការធ្វើពិសោធន៍រូបវិទ្យា នៅវិទ្យាល័យក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ គ្រូដែលបង្រៀនសាកល្បងបង្ហាញ មកពីប្រទេសជប៉ុន ហើយសង្វាបកប្រែផ្ទាល់មាត់សម្រាប់ថ្នាក់រៀននោះ។ វាជាសកម្មភាពដ៏តូចមួយ, គម្រោងតូចមួយ។

            ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលមានល្អងធូលីតូចមួយកើតឡើង វានឹងក្លាយជាភ្នំនៅថ្ងៃណាមួយនាពេលអនាគត។ ខ្ញុំសង្ឃឹមថា បន្តិចម្ដងៗ ការរៀនតាមបែបសិស្សមជ្ឈមណ្ឌលនឹងចាក់ឬសនៅក្នុងការអប់រំនៅតាមសាលា។

            និយាយអញ្ចឹង ក្នុងកំឡុងពេលមានវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលនៅក្រុងកូបិ គម្រោង KICC បានបញ្ចូលកម្មវិធីសម្របសម្រួល (facilitation program) ដែលបង្រៀនដោយលោកគ្រូ Nishi។ សកម្មភាពមួយក្នុងចំណោមសកម្មភាពទាំងឡាយគឺការ “បង្ហាញពីអារម្មណ៍តាមរយៈពាក្យសម្ដី”។

            ការរំជួលអារម្មណ៍ (Emotions) គឺជាអារម្មណ៍សប្បាយ កើតទុក្ខ រីករាយ ឈឺចាប់ ខឹង។ល។ ឬអាចនិយាយផ្សេងទៀតបានថា គឺគំនិតជាច្រើននៅក្នុងចិត្ត។ អារម្មណ៍នៅក្នុងបេះដូង គឺជាអារម្មណ៍ដែលកើតមានឡើងដោយបុគ្គលរូបនោះ។ មានប្រភេទផ្សេងៗគ្នាជាច្រើននៃអារម្មណ៍សប្បាយចិត្ត។ ភាពកំសត់ មានប្រភេទកំសត់ផ្សេងៗជាច្រើន។ យើងប្រាស្រ័យទាក់ទងអារម្មណ៍ទាំងនេះទៅកាន់អ្នកដទៃតាមរយៈពាក្យសម្ដី។ នេះគឺជា “ការបង្ហាញអារម្មណ៍របស់អ្នកណាម្នាក់តាមរយៈពាក្យសម្ដី”។ ដើម្បីបង្ហាញពាក្យសម្ដីបាន  មានន័យថា​ និយាយឲ្យចេញជាពាក្យ។

            កុមារតូចមិនអាចនិយាយប្រាប់ពីអារម្មណ៍របស់គេឡើយ។ ដូចនេះ ពួកគាត់បង្ហាញអារម្មណ៍គាត់ដោយការស្រែកយំ បោះចោលរបស់របរ វាយវត្ថុនានាជាដើម។ ប៉ុន្តែ នៅពេលពួកគាត់ធំឡើង ពួកគាត់អាចនិយាយប្រាប់ពីអារម្មណ៍របស់ពួកគាត់បានតាមរយៈពាក្យសម្ដី។ ហើយនេះ ក៏ត្រូវការបណ្ដុះបណ្ដាលដែរ។ 

            នៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំតាមសាលានាពេលបច្ចុប្បន្ន តើកុមារមានបានបណ្ដុះបណ្ដាលឲ្យបញ្ចេញអារម្មណ៍របស់ពួកគេជាពាក្យសម្ដីដែរឬទេ? បើតាមគំនិតខ្ញុំ ការបញ្ចេញអារម្មណ៍ជាពាក្យសម្ដីក៏ជាធាតុស្នូលនៃការរៀនតាមបែបសិស្សមជ្ឈមណ្ឌលផងដែរ។

            ដើម្បីនិយាយពីអារម្មណ៍ តាមពិត យើងត្រូវការ “ពាក្យនានា” ដែលសមរម្យ។

            នៅក្នុងវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលនាពេលថ្មីៗនេះ អ្នកបកប្រែបានមានបញ្ហាក្នុងការបកពាក្យទៅជាភាសាខ្មែរ សម្រាប់ពាក្យជប៉ុន “wakuwaku-suru”។ វាមានន័យថា “ខ្ញុំរំភើបខ្លាំងណាស់ក្នុងការឃើញអ្វីដែលនឹងកើតមានឡើង”។ នេះក៏ជាការបង្ហាញនូវអារម្មណ៍ផងដែរ។

            ការបង្ហាញនូវការរំជួលចិត្តអារម្មណ៍ក៏ជាវប្បធម៌មួយប្រភេទដែរ។ ដូចនេះ នៅក្នុងភាសានិមួយៗពាក្យដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញការរំជួលចិត្តអារម្មណ៍ ក៏ផ្អែកទៅលើវប្បធម៌របស់ភាសានោះផងដែរ។ ដូចនេះ ដូចជាពាក្យក្នុងភាសាជប៉ុន “Wakuwaku-suru” មិនអាចបកប្រែមកភាសាខ្មែរបានល្អឡើយ។ ហើយក៏មានពាក្យជាច្រើនក្នុងភាសាខ្មែរដែលបង្ហាញពីការរំជួលចិត្តអារម្មណ៍ ហើយមិនអាចបកទៅជាភាសាអង់គ្លេស និងជប៉ុន បានល្អដូចគ្នាផងដែរ។

            ម្យ៉ាងវិញទៀត អ្វីដែលសំខាន់គឺថា ការអប់រំតាមសាលា បណ្ដុះសមត្ថភាពកុមារក្នុងការបញ្ចេញអារម្មណ៍ដ៏សម្បូរបែបជាភាសាខ្មែរ ដែលជាភាសាកំណើតរបស់ពួកគាត់។ នៅទីនេះផងដែរ ថ្នាក់រៀនមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់។ គ្រូបង្រៀនត្រូវបង្កើតបរិយាកាសសិក្សាដែលសិស្សអាចបញ្ចេញអារម្មណ៍របស់ពួកគាត់បានដោយសេរី។

            តើលោកគ្រូអ្នកគ្រូយល់ឃើញយ៉ាងម៉េចដែរ? តើសាលារបស់លោកគ្រូអ្នកគ្រូមានបរិយាកាសសម្រាប់កុមារ អាចឲ្យពួកគាត់បញ្ចេញអារម្មណ៍ដោយសេរីបានដែរឬទេ? តើមានអ្វីត្រូវការកែលម្អដែលឬទេ?

            ការបង្ហាញពីអារម្មណ៍ជាពាក្យសម្ដីមានរឿងជាច្រើនត្រូវធ្វើជាមួយនឹងការរៀនតាមបែបសិស្សមជ្ឈមណ្ឌល។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រាប់កុមារឲ្យ “បញ្ចេញអារម្មណ៍ជាពាក្យសម្ដី” មិនមែនជាសំណួរដ៏ល្អឡើយ។ សិស្សគួរតែរៀន ថាតើពាក្យអ្វីខ្លះដែលទាក់ទងទៅនឹងការរំជួលអារម្មណ៍? យើងគួរប្រើរឿងនិទាន និងកំណាព្យ ដែលមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបណ្ដុះអារម្មណ៍កុមារ ប្រកបដោយវិធីសាស្រ្តសម្បូរបែប។ ខ្ញុំមានជំនឿថា ការអប់រំតាមសាលាបែបនេះនឹងត្រូវបានគេទទួលដឹងឮ ហើយសាលា PTTC នឹងបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូថ្មីៗដែលសមស្របសម្រាប់ការអប់រំនៅតាមសាលាបែបនេះ។

生徒が自らの感情を言葉にして表す　そんな授業の必要性

生徒中心の学び、生徒中心の授業。そんな考え方がカンボジアの学校教育でも少しずつ広がっています。そんな取り組みはKICCプロジェクトだけではありません。先日、サンワーはコンポンチュナンのHigh Schoolで、物理の実験活動を取り入れたActive Learningの授業の手伝いをしたそうです。模擬授業を実施したのは日本から来た先生で、サンワーは授業の通訳をしたのです。そのActivityも小さな小さなProjectによるものです。

とにかく塵も積もれば山となる。少しずつでも生徒中心の学びが学校教育に根づいていくことを願います。

ところで、先日の神戸での研修の中で、西先生のファシリテーションプログラムがありました。そこで、「自らの感情を言葉で表す」という活動がありました。

感情とは、楽しい、悲しい、嬉しい、苦しい、怒り、…つまり心の中のさまざまな思いです。心の中の思いは、本人自身はなんとなく感じる。楽しいにも、いろんな楽しいがある。悲しみにも、さまざまな悲しみがある。それを他者に言葉で伝える。それが「自らの感情を言葉で表す」です。言葉で表すというのは、言語化する、ということです。

幼い子は、この感情の言語化ができません。だから自分の思いを泣いたり、モノを投げたり、人を叩いたり、癇癪をおこしたり、して表現します。けれども、成長するにしたがって、自分の思いを言葉で表現する。それにも訓練が必要です。

さて、現在の学校教育の中で、子どもたちは「自らの感情を言葉で表す」訓練をしっかり受けていますか？　おそらく、この感情を言葉で表すということも、生徒中心の学習の大きな核なのだと私ムラヤマは考えています。

感情の言語化には、もちろんそれにふさわしい「言葉」が必要になります。

先日の研修の中で、日本語で「わくわくする→Wakuwaku-suru」という言葉にふさわしいクメール語の言葉がうまく見つからないということで通訳氏が困ったのだそうです。Wakuwaku-suruというのは、「これから何が起こるか、とっても楽しみです」ということを意味する言葉です。これも感情表現です。

感情表現も文化の一種です。ですから、それぞれの言語が持つ感情表現の言葉も、それぞれの文化を背景にしています。ですから、日本語の「Wakuwaku-suru」がクメール語にうまく訳せないのと同じように、クメール語の感情表現の言葉が英語や日本語にうまく訳せないということもきっとあるはずです。

とにかく、大事なことは、子どもたちが自分たちの母語であるクメール語で豊かな感情表現をする力を学校教育で養えているかどうかです。ここでも、クメール語の授業内容がとても大切になります。生徒自身が自分たちで自由に感情を解放する学習環境を先生たちは整えていかなければいけません。

どうでしょうか？　あなたの学校では、子どもたちが自由に自らの感情を解放する環境がありますか？　なにかを改善する必要がありますか？　

「自らの感情を言葉で表す」ことと「生徒中心の学習」とは深い関係があります。だからと言って子どもたちに「感情を言葉で表しなさい」と言っても上手くはいきません。感情にかかわるどんな言葉があるのか？　まずそこから丁寧に学習する必要があるからです。物語や詩を有効に使って、子どもたちの感情を豊かに育む。そんな学校教育を実現していって欲しいと心から願います。 PTTCでは、そんな学校教育にふさわしい新しい先生の養成をしなくてはいけないと思います。