នៅពេលគ្រូៗសាកល្បងបង្កើតមេរៀនថ្មីៗ ពួកគាត់សើចបណ្ដើរ ហើយបន្លឺពាក្យបណ្ដើរថា “ខ្ញុំឈឺក្បាល!”　　「頭が痛いわ」と笑いながら、新たな授業づくりにチャレンジする先生たち

            នៅក្នុងសៀវភៅសិក្សាអក្សរសាស្រ្ត (ភាសាខ្មែរ)មានប្រធានបទច្រើនប្រភេទ។ វាមានមេរៀនទាក់ទងទៅនឹង បរិដ្ឋាន សីលធម៌ វប្បធម៌និងទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីខ្មែរ អប់រំ សុខភាពនិងអនាម័យ រដូវបុណ្យទាន និងបញ្ហាគ្រួសារ ។ល។ វាអាចមានច្រើនជាងនេះទៀត។ ក្នុងពេលតែមួយនៅពេលកំពុងអានសៀវភៅ សិស្សអាចរៀនធ្វើ “កិច្ចការដោយប្រើភាសាបច្ចេកទេស (Language-specific learning tasks)” ដូចជា រៀនវាក្យសព្ទ(ពាក្យផ្គុំ) រៀនពាក្យមួយម៉ាត់ៗ រៀនបញ្ចេញសូរសំឡេង វេយ្យាករណ៍ ជំនាញសរសេរ និងរៀនអានអត្ថបទវែងៗ។

            ជាញឹកញាប់ នៅពេលយើងព្យាយាមដាក់បញ្ចូល IBL ទៅក្នុងភាសាជាតិ (ភាសាខ្មែរ) សកម្មភាពសិស្សត្រូវបានផ្ដោតទៅលើ “ការយល់ដឹង ឬការធ្វើឲ្យប្រសើរទៅលើអ្វីដែលបានសរសេរនៅលើប្រធានបទផ្សេងៗ” ។

            ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើសិស្សអានសៀវភៅសិក្សាអំពីបញ្ហាសំរាម (បញ្ហាបរិដ្ឋាន) វត្ថុបំណងរបស់សកម្មភាពសិស្សគឺអាចដោះស្រាយបញ្ហាសំរាមនៅក្នុងសាលារៀនរបស់ពួកគេ។

            ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាស្រដៀងគ្នាក៏ត្រូវបានគេមើលឃើញនៅក្នុងមុខវិជ្ជា “សិក្សាសង្គម” និង “សីលធម៌”។ ទោះបីជានៅក្នុងសិក្សាសង្គម សិស្សអាចធ្វើសកម្មភាពដោះស្រាយបញ្ហាសំរាមនៅក្នុងសាលារៀនរបស់ពួកគេបាន។

            ឥឡូវ នៅក្នុងករណីនេះ តើមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្ដេចរវាងសិក្សាសង្គម និងភាសាខ្មែរ?

            យ៉ាងណាម៉ិញ គោលបំណងនៃការរៀនភាសាគឺដើម្បីមានសមត្ថភាពប្រើប្រាស់ភាសាបច្ចេកទេសឲ្យបានពូកែ មិនអញ្ចឹងឬ? ការដោះស្រាយបញ្ហាសំរាមគឺវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចពីគោលបំណងដើមដំបូងនៅក្នុងមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ។　

            តាមពិត នេះមិនមែនមានន័យថា បញ្ហាសំរាមគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតែនៅក្នុងមុខវិជ្ជាសិក្សាសង្គម ហើយវាមិនទាក់ទងនៅក្នុងមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរនោះទេ គឺមិនមានន័យបែបនេះឡើយ។

            បើគ្មានជំនាញអានប្រកបដោយការត្រិះរិះពិចារណានៅក្នុងអក្សរសាស្រ្តនោះទេ នោះវាមិនអាចមានការយល់ដឹងដ៏ល្អនៅក្នុងអត្ថបទដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហាសំរាមនោះឡើយ។ ហេតុដូចនេះហើយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសំរាម សិស្សត្រូវតែអភិវឌ្ឍជំនាញភាសារបស់ពួកគេ។ នេះគឺជាតួនាទី និងគោលបំណងដំបូងនៅក្នុងមុខវិជ្ជាដូចជាភាសាខ្មែរ មិនអញ្ចឹងឬ?

            នោះគឺជាមូលហេតុដែលមានមេរៀនទាក់ទងនឹងប្រធានបទផ្សេងៗនៅក្នុងសៀវភៅមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរ។
           បន្ទាប់ពីថ្នាក់បឋមសិក្សា សិស្សនឹងបន្តទៅការអប់រំកម្រិតមធ្យមសិក្សា ដែលពួកគេនឹងរៀនអំពីប្រព័ន្ធសង្គម និងបញ្ហាផ្សេងៗជាច្រើន។ នៅក្នុងហេតុផលនេះ វាចាំបាច់សម្រាប់សិស្សដែលត្រូវមានសមត្ថភាពប្រើជំនាញភាសារបស់ខ្លួនឲ្យបានល្អ។

            នៅក្នុងកិច្ចតែងការបង្រៀនភាសាខ្មែរ តើវត្ថុបំណងរបស់សកម្មភាព IBL គួរតែដាក់បញ្ចូលនៅត្រង់កន្លែង “បញ្ហាសំរាម” ឬក៏បញ្ចូលនៅត្រង់កន្លែង “អភិវឌ្ឍសមត្ថភាពភាសា”?

            នេះគឺជាកន្លែងដែលគ្រូជាច្រើនគាត់មានការភាន់ច្រឡំ។ ជាក់ស្ដែង គ្រូៗនៅក្នុងគម្រោង​KICC កំពុងតែមានការលំបាកនឹងបញ្ហានេះ។ នៅក្នុងវគ្គសិក្សាមួយ ជាមួយនឹងអ្នកជំនាញការជប៉ុន ខ្ញុំបានមើលឃើញអ្នកគ្រូម្នាក់នៅក្នុង Zoom និយាយថា “ខ្ញុំឈឺក្បាល!” នៅពេលនោះ។ គាត់សើចផង និងសញ្ចឹងគិតយ៉ាងខ្លាំងផង ជាមួយនឹងពាក្យ “ខ្ញុំឈឺក្បាល!”។

            សម្រាប់គ្រូដែលបាននិយាយថា “ខ្ញុំឈឺក្បាល” ប្រហែលជាគាត់មានឱកាសនឹងគិតម្ដងទៀតអំពីគោលបំណងមេរៀន គោលបំណងសកម្មភាព ហើយវាគឺជាឱកាសរៀនដ៏ល្អសម្រាប់គ្រូ។ ការបង្រៀនសិស្សគឺជាការងារដែលតម្រូវឲ្យមានការសិក្សាបន្តជាប់រហូត មែនទេ?

             ជាគ្រូបង្រៀន គឺជាការងារដ៏លំបាកមួយ។ ខ្ញុំអាចយល់ពីអត្ថន័យនៃពាក្យ “ឈឺក្បាល” របស់គាត់។ ប្រសិនបើគ្មានគម្រោង KICC គាត់ក៏មិនឈឺក្បាលដែរ។

            ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គ្រូៗដែលកំពុងសាកល្បងទទួលយក IBL គឺពិតជាអស្ចារ្យខ្លាំងណាស់។ វាមានភាពថ្លៃថ្នូរ ហើយខ្ញុំគោរពចំពោះពួកគាត់។

            ខ្ញុំក៏សូមសំដែងនូវក្ដីកោតសរសើរចំពោះកិច្ចខិតខំព្យាយាមប្រឹងប្រែងរបស់ជំនាញការជប៉ុន និងអ្នកបកប្រែផងដែរ។ ខ្ញុំគោរពពួកគាត់ នៅពេលខ្ញុំឃើញពួកគាត់ព្យាយាមពន្យល់ម្ដងហើយម្ដងទៀតនៅក្នុង Zoom។

ឥឡូវនេះ សូមត្រលប់ទៅ IBL វិញ។

          ー “គ្រូបង្កើតមេរៀន តាមរយៈការយល់ឃើញរបស់សិស្ស”
          ー “ស្របតាមវត្ថុបំណងមេរៀន គ្រូបញ្ចូលសកម្មភាពផ្ទាល់របស់សិស្សទៅក្នុងកិច្ចតែងការបង្រៀន ដើម្បីជំរុញការរៀនរបស់សិស្ស”។
          ー “គ្រូយកចិត្តទុកដាក់ពីក្ដីប្រាថ្នា និងក្ដីងឿងឆ្ងល់របស់សិស្ស”។

             តាមការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ IBL មិនលំបាកខ្លាំងនោះទេ។ ប្រសិនបើគ្រូគាត់រៀបចំមេរៀនរបស់គាត់ដោយផ្អែកលើចំណុចទាំងប៉ុន្មានខាងលើ និងបង្កើតមេរៀនជាមួយសិស្ស នោះមេរៀនទាំងនោះនឹងក្លាយជាមេរៀន IBL ដោយឯកឯង។

            គ្រូដែលសើច ហើយនិយាយថា “ខ្ញុំឈឺក្បាល” ប្រាកដជានឹងអាចបង្រៀនថ្នាក់រៀនមួយដែលសិស្សខ្លួនឯងអាចបង្កើតសកម្មភាពរៀនសូត្រដោយខ្លួនគាត់។  ខ្ញុំជឿថា “ឈឺក្បាល” គឺប្រៀបបីដូចជាការឈឺពោះសម្រាលកូនដ៏តូចមួយ ដើម្បីបង្កើតការអប់រំកម្ពុជាដ៏ថ្មីមួយ។ ខ្ញុំគោរពការ “ឈឺក្បាល” របស់គាត់យ៉ាងខ្លាំង។　អរគុណ​ច្រើន។

　「頭が痛いわ」と笑いながら、新たな授業づくりにチャレンジする先生たち

　国語（クメール語）の教科書に載っているトピックは多彩です。環境、道徳、カンボジアの文化・習慣、教育、保健・衛生、季節の風物詩、家庭……これ以外にもあるでしょう。そして、これらのトピックに関する文章を読みながら、同時に単語、文字、発音、文法、長文読解などの「国語特有の学習課題」を生徒たちは学習するのです。

　IBLを国語に導入しようとするとき、生徒の活動の目的が「トピックに書かれたことの理解や、その改善」に向くことはよくあります。

　たとえば、ゴミの問題をあつかった文章（環境にかんする内容ですね）を読めば、では学校内のゴミ問題を解決することが、生徒の活動の目的になったりする。

　けれども、同じような課題は、科目でいうと「社会科」の中にも出てきます。社会科の中でも、生徒たちは学校のゴミ問題を解決するために活動することがあり得ます。

　さて、この場合、社会科と国語の違いはなんでしょうか？

　やはり、国語の目的は国語特有の言葉を使いこなすことにあるのではないでしょうか？　ゴミ問題を解決することは、国語という科目の本来の目的とはちょっと違う。

　もちろん、ゴミ問題は社会科で解決すればよくて、国語が無関係という意味ではありません。国語で読解力を身につけなければ、ゴミ問題にかかわる文章をしっかり理解することはできない。ですから、ゴミ問題を解決するためにも、生徒たちは自分たちの国語の力をのばさなければいけない。それが、国語の本来の役割・目的になりますよね？

　だから、国語には多様なトピックが出てくるのです。子どもたちは、小学校以降も中等教育に進み、広く社会の仕組みや問題について学びます。そのためには、自分たちの言葉をしっかり使いこなす力をしっかり身に着けることが必要なのです。

　国語のIBLの活動の目的をどこに置くのか？　ゴミ問題なのか、言葉を使う能力を伸ばすことなのか？　ここは多くの先生が混乱してしまうことです。　実際、KICCプロジェクトの中で、先生たちが苦労しています。日本の専門家との勉強会の中で、「頭が痛いわ！」と笑いながら考え込んでいる先生の姿を、今日も私はZoomの中で見たのです。

　「頭が痛い」と言った先生にとって、授業の目的、活動の目的を、改めてよく考える機会は、おそらくとてもよい先生自身の勉強の機会です。生徒に教えるという先生の仕事は、学び続けなければいけない仕事なのです。

　先生という仕事は大変なしごとです。「頭が痛くなる」のも、私はよく理解できます。KICCプロジェクトがなければ、あなたの頭が痛くなることはなかった。

　それでも、IBLにチャレンジしている先生たちは、本当に偉いです。尊いと、私は尊敬しています。
　また、日本専門家の先生の努力もすごいです。何度でも繰り返して説明する姿を、やはりZoomで見ていると、やっぱり尊敬するのです。

さて、話をIBLに戻して。

ー「子ども目線で授業を作る」
ー「授業の目的に沿って、子どもの学びを強化するために子どもたち自身の活動を授業案に入れる」
ー「子どもの持つ願いや疑問を意識する」

　IBLはそれほど難しいことではないと、私は思う。上記のことを先生がいつも考えて授業を計画し、生徒と一緒に授業を作っていけば、その授業は自然とIBLになっていく。

　「頭が痛い」と笑った先生は、きっと生徒自身の学びを作り出す授業ができるようになるでしょう。「頭が痛い」、それも新たなカンボジアの教育を作っていくための、小さな陣痛なのだと私は思います。私は彼女たちの頭痛をとても大事に思っているのです。どうもありがとう。