សូមផ្ដល់តម្លៃដល់សិស្សឲ្យកាន់តែច្រើនក្នុងសាកល្បងធ្វើ និងមានកំហុស!　(យោបល់ទី៣ របស់លោកគ្រូ អូកាម៉ូតុ)　　もっと生徒の試行錯誤を大事にしましょう！（岡本先生のコメント第3回）

              នៅក្នុងប្លុកកាលពីលើកមុននេះ ខ្ញុំបានសរសេរថា “ខ្ញុំចង់ឲ្យ IBL កំពង់ធំមាន [សម្មតិកម្ម] ដែលមានន័យទូលំទូលាយ”។ ហើយយើងត្រូវសន្មតថា នៅក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់កុមារ/របស់យើង មានការគិតដូចនឹង[សម្មតិកម្ម]  ដែរ។

              ហេតុដូចនេះហើយ សូមសរសេរនូវ “ដំណោះស្រាយដែលជាការទស្សន៍ទាយត្រួសៗ ឬគំនិតយល់ឃើញពីបញ្ហានៅជុំវិញ” នៅក្នុង “បញ្ហាស្នូល” នៃ “គម្រោងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ (Development concept frame)”  ឲ្យជា “សម្មតិកម្ម”។ គ្រូគួរធ្វើការស្រមៃ និងសរសេរទុកជាមុននូវអ្វីដែលកុមារនឹងទាយស្មានទុក ឬប្រមើលមើលនូវអ្វីដែលនឹងកើតឡើង។ ដូចនេះ នៅក្នុងថ្នាក់រៀនជាក់ស្ដែង គ្រូអាចឆ្លើយតបទៅនឹងគំនិតកុមារប្រកបដោយភាពបត់បែនបាន។

《សម្គាល់៖ “គម្រោងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ (Development concept frame)” គឺជាពាក្យគន្លឹះនៅក្នុងសន្លឹកកិច្ចការរបស់លោកគ្រូ Okamotoចែកជូនគ្រូឧទ្ទេសកំពង់ធំPTTC ក្នុងគម្រោង KICC។ គ្រូឧទ្ទេស/គ្រូ ប្រើសន្លឹកកិច្ចការនេះ ពេលគាត់គិតអំពីផែនការបង្រៀនជាឯកតា(Unit teaching plan) និងផែនការបង្រៀនមេរៀន។ សន្លឹកកិច្ចការនេះមិនទាន់មានលក្ខណៈពេញលេញនៅឡើយ។ វាត្រូវបានរៀបចំឲ្យល្អប្រសើរបន្តិចម្ដងៗនៅក្នុងមេរៀន Lesson study របស់គម្រោង KICC នៅសាលាគរុកោសល្យកំពង់ធំ ដើម្បីឲ្យសមស្របទៅនឹងស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជា។》

              សូមកុំឲ្យរូបភាពដ៏តូចចង្អៀតរបស់ “សម្មតិកម្ម” នៅក្នុងវិទ្យាសាស្រ្តមាននៅក្នុងខ្លួនអ្នកឲ្យសោះ ប៉ុន្តែសូមមើល “សម្មតិកម្ម/ការរំពឹងគិត/ការទស្សន៍ទាយ” ដែលកុមារគិតអំពីបញ្ហាដោយសេរីនៅក្នុងឯកតា និងមេរៀន (the unit and the lesson)។ ខ្ញុំជឿថា IBL អាចត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងគ្រប់មុខវិជ្ជាទាំងអស់។ តាមរយៈ IBL កំពង់ធំ គ្រូៗអាចពង្រីករូបភាព IBL ទៅតាមឧបករណ៍ដែលមានគោលបំណងទូទៅមួយសម្រាប់គ្រប់មុខវិជ្ជាទាំងអស់។

              លោកMurayamaបានសរសេរនៅក្នុងប្លុកនេះ (ផុសកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា)ថា IBL STEPSAM2 មានដែនកំណត់មួយចំនួន។

              តាមពិត រូបដ្យាក្រាម IBL ដែលបង្ហាញនៅក្នុងឯកសារផលិតដោយ IBL STEPSAM2 ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការរិះរកដែលមានលក្ខណៈចង្អៀត។ វាគឺជារំហូរតាមលំដាប់ពី សម្មតិកម្ម -> ពិសោធ/សង្កេត -> សន្និដ្ឋាន  ដើម្បីបានចម្លើយតែមួយគត់ (សន្និដ្ឋាន) ដែលមានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅរួចទៅហើយ។ ការរិះរកក្នុងទម្រង់ដែលមានចម្លើយកំណត់រួចហើយស្រាប់បែបនេះ គឺមិនមានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបង្កើត IBL កំពង់ធំនោះទេ។

              ដែនកំណត់របស់ IBL-STEPSAM2 គឺថា ការបង្កើតការរិះរក អាចធ្លាក់ចូលយ៉ាងងាយទៅក្នុងការរៀនតាមរបៀបតែមួយបែប ឬតែម្ខាង (mono-linear ឬ one-way) មិនថានៅក្នុងវិទ្យាសាស្រ្ត ឬក៏អត់នោះទេ។ ខ្ញុំចង់ផ្ដល់តម្លៃឲ្យកាន់តែខ្លាំងទៅដល់សិស្សឲ្យព្យាយាមសាកល្បងធ្វើ និងមានកំហុស (trial and error)។ ពេលសិស្សព្យាយាមសាកល្បង និងមានកំហុស វាមើលទៅហាក់ដូចជាដំណើរគាត់ធ្វើវារញ៉េរញ៉ៃ ដោយសារមានគំនិតជាច្រើនបានផុសចេញពីសិស្ស។ គំនិតជាច្រើនមួយចំនួនអាចថាមិនត្រូវ។ ប៉ុន្តែយើងត្រូវតែស្ដាប់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ទៅកាន់គំនិតទាំងអស់នោះជាមុនសិន ហើយធ្វើការពិភាក្សាជាមួយគាត់ទាំងអស់គ្នា សិក្សាស្រាវជ្រាវនិងបញ្ជាក់វាឡើងវិញជាមួយគ្នា។ សូមរក្សាវាទុកនៅក្នុងចិត្ត។

              ដើម្បីអនុវត្ត IBL ឲ្យមានភាពបត់បែន ដោយគ្មានភាពរឹងទទឹងទៅតាមមុខវិជ្ជា (មិនថាមុខវិជ្ជាណាក៏ដោយ ដូចជា ភាសាខ្មែរ វិទ្យាសាស្រ្តសង្គម វិទ្យាសាស្រ្ត គណិត ។ល។)  វាចាំបាច់ត្រូវតែពង្រីកការបកស្រាយអត្ថន័យនៃពាក្យដូចជា “សម្មតិកម្ម” និង “ពិសោធន៍”។ វាក៏សំខាន់ផងដែរសម្រាប់អ្នកធ្វើការស្រមៃអំពី “ការទស្សន៍ទាយលេងៗអំពីដំណោះស្រាយ ឬក៏បង្កើតការយល់ឃើញអំពីបញ្ហា (នេះគឺជាសម្មតិកម្ម)” នៅក្នុង “បញ្ហាស្នូល” នៃបណ្ដុំមេរៀន”។ នេះក៏ព្រោះតែវាជា “ចំនុចចាប់ផ្ដើម” នៃការគិតរបស់សិស្ស។ ហើយចាប់ពី “ចំនុចចាប់ផ្ដើម”នេះ ការផ្លាស់ប្ដូរគំនិតរវាងកុមារនិងកុមារបានកើតមានឡើង ហើយក៏អាចកើតមានឡើងនៃការផ្លាស់ប្ដូរគំនិតរវាងកុមារ និងគ្រូៗ។ គំនិតទាំងនោះគឺជាគំនិតដែលជា “ការសាកល្បងនៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ”។ វាគឺជាសមត្ថភាពគិតរបស់កុមារដែលអភិវឌ្ឍតាមរយៈការសាកល្បង និង មានកំហុស (try and error) នៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។

              ខ្ញុំគិតថានេះគឺជាអ្វីដែលគម្រោង KICC មានបំណងកំណត់ឲ្យបាននូវលក្ខណៈ “ការរិះរក” របស់ IBL កំពង់ធំ។

              ក្រោយពីអានរួចមក លោកគ្រូអ្នកគ្រូមួយចំនួនប្រហែលជាគិតថាអត្ថបទនេះមានការពិបាកយល់។ យើងនឹងធ្វើការពិភាក្សាទាំងអស់គ្នានៅក្នុងគម្រោង KICC ចាប់ពីពេលនេះតទៅ។

もっと生徒の試行錯誤を大事にしましょう！（岡本先生のコメント第3回）

　前回、「IBL⁻コンポントムでは、【仮説】を広い意味で考えたい」と書きました。それは、子どもたちの（つまり私たちの）生活の中での【見通し】や【予測】も、【仮説】と同じ思考だとすることです。

　ですから、「展開構想枠」にある「中心課題」の中に、「仮説」として「課題をめぐる大まかな解決んお予測や展開の見通し」を書き込でください。当然、子どもが何を予測するか、見通しを持つかは、最初は先生が想像して書き込みます。そして、実際の授業では子どもたちの意見にあわせて先生は柔軟に対応します。

（Note:　「展開構想枠」とは、岡本先生がKICCプロジェクトの中でPTTC Kampong Thomの先生たちと共有している単元指導計画、授業指導計画を考える際のワークシートの中の言葉です。このワークシートはまだ完成はしていません。授業研究の中で、少しずつカンボジアの状況にあわせて改善中です。）

　科学的な狭い「仮説」というイメージに囚（とら）われずに、「仮説/見通し/予測」とは課題に対する子どもたちの自由なアプローチという捉（とら）え方をしてみましょう。IBLはすべての教科で使えます。IBLコンポントムを通じて、IBLの汎用イメージを、先生たちの中で広げていけるとよいと考えます。

　村山さんは、このブログ（11月５日投稿）で「IBL-STEPSAM2の持つ限界」と書きました。

　たしかに、STEPSAM2が作製したIBL資料にある展開図のIBLは、狭い意味の探求と考えられます。すでに教科書の中で決まっている唯一の答え（結論）を得るための、仮説→実験/観察→結論という流れになっているからです。このような予定調和的なIBLだけでは、IBLコンポントムの構築には不十分です。

　IBL-STEPSAM2の限界点とは、理科であろうとなかろうと、探求の展開が単線的（一方通行的）な学びに陥りやすいということです。もっと生徒の試行錯誤を大事にしたい。生徒たちの試行錯誤の過程は、生徒たちからさまざまな意見が出てきて混乱しているように見えるかもしれません。さまざまな意見の中には正しくない意見もあるかもしれません。でも、その意見もまずはしっかり聞いて、みんなで話し合い、リサーチして、みんなで確かめる。ぜひ、そのことを意識してください。

　今後、教科（クメール語でも、社会でも、理科でも、算数でも…）に捉われず柔軟にIBLを実践していくためには、「仮説」や「実験」といった言葉の解釈をより広くしていく必要があります。そしてこれから皆さんが考える授業の中では、単元や授業の「中心課題」の中に「課題をめぐる大まかな解決の予測や展開の見通し（これが仮説です）」をイメージすることが大切です。なぜなら、それが生徒たちの考えるための「起点」になるからです。そして、そこから子ども同士、さらには子どもと先生の間で意見交換が起こる。その意見が「生活の中の実験的な試み」のアイデアです。この「実験的な試み」を試行錯誤（行ったり来たり）することで、子どもの思考する力が育つのです。

　KICCプロジェクトが目指しているIBLコンポントムの「探究」の特徴は、このような点にあると私は考えています。

　ここまで読んで、文章が少し難しいと感じた先生もいるかもしれません。その点は、これからKICCプロジェクトの中で一緒に考えていきましょう。